Phylum Arthropoda | Clase Insecta | Orden Hymenoptera
Investigador(es) a cargo: Tomás Román de la Fuente (temporal)
Citar como: se recomienda citar las Referencias.
¿Eres especialista en este taxón? Escribe a tomasromandlf@gmail.com y únete al proyecto como investigador a cargo. ¡Gracias!
—
Ichneumonidae Latreille, 1802

Los Ichneumonidae (icneumónidos) son una de las familias más vastas, diversas y fascinantes de todo el reino animal, perteneciente al orden Hymenoptera (que incluye también a las avispas, abejas y hormigas). Se estima que existen más de 25.000 especies descritas a nivel mundial, aunque su número real podría superar holgadamente las 100.000. Físicamente se caracterizan por ser avispas de cuerpo generalmente esbelto y alargado, con antenas largas compuestas por 16 o más segmentos y una venación alar muy particular. Una de sus señas anatómicas más notorias en las hembras es la presencia de un ovipositor articulado (un órgano para la puesta de huevos) que, en algunas especies, puede llegar a ser varias veces más largo que el propio cuerpo de la avispa.
Ecológicamente, los icneumónidos son parasitoides obligados, cumpliendo un rol fundamental en la regulación natural de las poblaciones de insectos. La hembra utiliza su ovipositor —y un avanzado sentido del olfato para detectar señales químicas— para localizar y poner sus huevos sobre o dentro de sus hospedadores, los cuales suelen ser orugas de lepidópteros, larvas de escarabajos, moscas y otros simfítos o arañas. A diferencia de un parásito común, las larvas de los icneumónidos se alimentan activamente de los tejidos del huésped hasta provocarle inevitablemente la muerte antes de completar su metamorfosis. Debido a su enorme eficacia biológica, son animales sumamente valiosos en el control biológico de plagas en la agricultura y la silvicultura, careciendo además de picadura peligrosa para los seres humanos, ya que su ovipositor está especializado exclusivamente en la puesta de huevos en sus presas y no en la inyección de veneno defensivo.
—
Ichneumonidae de Chile
En territorio chileno se han registrado 308 especies de icneumónidos.
Número de taxones en Chile: 308 (especies válidas)
- Acidnus ensifer Townes, 1970
- Aeglocryptus nigricornis (Brullé, 1846)
- Aeglocryptus viridis (Brullé, 1846)
- Aglaodina cribricollis (Spinola, 1851)
- Aglaodina hyperbas (Porter, 1967)
- Alophophion alacalufe Alvarado, 2014
- Alophophion ananauca Alvarado, 2014
- Alophophion caleuche Alvarado, 2014
- Alophophion carcanchoi Alvarado, 2014
- Alophophion chango Alvarado, 2014
- Alophophion chilensis (Spinola, 1851)
- Alophophion chiquiyane Alvarado, 2014
- Alophophion chono Alvarado, 2014
- Alophophion coquimboensis Alvarado, 2014
- Alophophion diaguita Alvarado, 2014
- Alophophion mahunkai Vas, 2024
- Alophophion mallecoensis Alvarado, 2014
- Alophophion mapuche Alvarado, 2014
- Alophophion mapudungun Alvarado, 2014
- Alophophion ona Alvarado, 2014
- Alophophion picunche Alvarado, 2014
- Alophophion pihuchen Alvarado, 2014
- Alophophion pincoya Alvarado, 2014
- Alophophion politus (Morley, 1912)
- Alophophion trauco Alvarado, 2014
- Alophophion yagane Alvarado, 2014
- Alophophion yestay Alvarado, 2014
- Anacis camponotus (Porter, 1967)
- Anacis festiva Porter, 1967
- Anacis hercana (Porter, 1967)
- Anacis rubripes (Spinola, 1851)
- Anacis rufipes (Porter, 1967)
- Anacis syntoma (Porter, 1967)
- Anacis varipes (Porter, 1967)
- Araucacis leptaulax (Porter, 1967)
- Araucacis melanthes (Porter, 1967)
- Archoprotus porteri Brèthes, 1913
- Atractodes colchaguensis Bordera, Mazon & Sääksjärvi, 2016
- Attenboroughnculus tau De Ketelaere, Pullar & Broad, 2026
- Barronia araucaria Gauld & Wahl, 2002
- Barythixis xanthobapta Porter, 1998
- Bilira obesa Townes, 1970
- Cacomisthus niger Townes, 1970
- Caenopelte palinorsa Porter, 1967
- Calliephialtes braconoides (Spinola, 1851)
- Calliephialtes mattai Porter, 1979
- Campoletis sonorensis (Cameron, 1886)
- Campoletis yaga Vas, 2024
- Campoplex ater Brullé, 1846
- Campoplex capitator Aubert, 1960 | sp. introducida
- Campoplex cognatus Spinola, 1851
- Campoplex coxalis Spinola, 1851
- Campoplex erythrurus Spinola, 1851
- Campoplex marginellus Spinola, 1851
- Campoplex leucoraphis Spinola, 1851
- Campoplex spinolae Dalla Torre, 1901
- Carinodes fulgor Porter, 1980
- Carinodes vargasi Porter, 1980
- Cataptygma arcuatum Townes, 1970
- Cataptygma balteatum Townes, 1970
- Cataptygma pectorale Townes, 1970
- Charitopes australis Townes, 1983
- Chilecryptus ithyption (Porter, 1967)
- Chilecryptus rhadinus (Porter, 1967)
- Chilecryptus rhopalum (Porter, 1967)
- Chilecryptus tetracanthus (Spinola, 1851)
- Chilelabus callistictus Porter, 1998
- Chilhoplites unicinctatus (Dalla Torre, 1902)
- Chineater masneri Wahl, 1993
- Cidaphus aeruginosus Dasch, 1974
- Cidaphus angulatus Dasch, 1974
- Clasis masafuerae (Roman, 1920)
- Clistopyga speculata Bordera & Palacio, 2019
- Colpotrochia petiolaris (Spinola, 1851)
- Cosmiocryptus aricae Porter, 1985
- Cosmiocryptus weyrauchi (Porter, 1967)
- Cryptus crassiusculus (Spinola, 1851)
- Cryptus laeviusculus (Spinola, 1851)
- Cryptus laterimacula (Spinola, 1851)
- Cryptus problema (Spinola, 1851)
- Cryptus vulgivagus (Spinola, 1851)
- Cyclaulus eremia Porter, 1976
- Diadegma fugitivum (Haliday, 1836)
- Diadegma leontiniae (Brèthes, 1923)
- Diadegma lugubre (Spinola, 1851)
- Diadegma simile (Brèthes, 1913)
- Dicaelotus gusenleitneri Diller, 2009
- Dichrogaster atriventris Townes, 1983
- Diplazon laetatorius (Fabricius, 1781)
- Diplazon quadrincisus (Spinola, 1851)
- Distathma backstromi (Roman, 1920)
- Distathma magellansis (Cameron, 1887)
- Distathma sordidula (Spinola, 1851)
- Distathma xanthorrhaea (Haliday, 1836)
- Dotocryptus bellicosus (Haliday, 1836)
- Dotocryptus pedisequus (Spinola, 1851)
- Ecphysis cyanea Townes, 1969
- Enicospilus flavostigma Hooker, 1912
- Enicospilus merdarius (Gravenhorst, 1829)
- Enicospilus neotropicus Hooker, 1912
- Enicospilus trilineatus (Brullé, 1846)
- Ethelurgus syrphicola (Ashmead, 1890)
- Gauldianus chilensis Lanfranco, 2000
- Gelis abortivus (Spinola, 1851)
- Geraldus cambrensis Fitton, 1987
- Geraldus fittoni Broad, 2010
- Glypta humilis Spinola, 1851
- Glypta rufipes Spinola, 1851
- Grotea chiloe (Porter, 1989)
- Grotea cortesi (Porter, 1989)
- Grotea eburnea (Porter, 1989)
- Grotea gayi (Spinola, 1851)
- Grotea oneilli (Porter, 1989)
- Grotea superba Schmiedeknecht, 1907
- Habronyx albifrons (Spinola, 1851)
- Habronyx citrinus Porter, 2007
- Hoplismenus perarduus Porter, 1986
- Hyposoter juanianus (Roman, 1920)
- Hyposoter niger (Brullé, 1846)
- Hypsanacis socoromae Porter, 1987
- Hypsicera femoralis (Geofroy, 1785)
- Ichneumon connatus Spinola, 1851
- Ichneumon iodopterus Spinola, 1851
- Ichneumon violaceipennis Spinola, 1851
- Itamuton magallanes (Porter, 1967)
- Itamuton rufitibia (Spinola, 1851)
- Itamuton stangei Porter, 1989
- Ithaechma oneilli Porter, 1998
- Itoplectis phoenogaster Porter, 1970
- Labena barrigai Alvarado, 2026
- Labena canelensis Porter, 2005
- Labena pucon Porter, 2005
- Latilumbus palliventris Townes, 1971
- Lepidura abbreviata Dasch, 1974
- Lepidura callaina Dasch, 1974
- Lepidura collaris Townes, 1971
- Lepidura improcera Dasch, 1974
- Lepidura mallecoensis Dasch, 1974
- Lepidura nigricephala Araujo & Vivallo, 2018
- Lepidura olivacea Dasch, 1974
- Lepidura rubicunda Dasch, 1974
- Lepidura seminitida Araujo & Vivallo, 2018
- Lepidura tenebrosa Dasch, 1974
- Lepidura tuberosa Dasch, 1974
- Lepidura variegata Dasch, 1974
- Lepidura viridis Dasch, 1974
- Lissonota tacnaensis (Brèthes, 1916)
- Lissonota xanthopyga Holmgren, 1868
- Megarhyssa nortoni (Cresson, 1864) | sp. introducida
- Megarhyssa praecellens (Tosquinet, 1889) | sp. introducida
- Meringops minipes Townes, 1970
- Mesochorus alpestris Dasch, 1974
- Mesochorus araucoensis Dasch, 1974
- Mesochorus aureus Dasch, 1974
- Mesochorus caccabatus Dasch, 1974
- Mesochorus chilensis Dasch, 1974
- Mesochorus cristatus Dasch, 1974
- Mesochorus culmosus Dasch, 1974
- Mesochorus dolosus Dasch, 1974
- Mesochorus emaciatus Dasch, 1974
- Mesochorus exilis Araujo & Vivallo, 2015
- Mesochorus expansus Dasch, 1974
- Mesochorus neglectus Dasch, 1974
- Mesochorus neuquenensis Dasch, 1974
- Mesochorus prolixus Dasch, 1974
- Mesochorus rallus Dasch, 1974
- Mesochorus remotus Dasch, 1974
- Mesochorus rufithorax Dasch, 1974
- Mesochorus scrobiculatus Dasch, 1974
- Mesochorus terminalis Dasch, 1974
- Mesochorus versicolor Dasch, 1974
- Mesostenus cuzcensis Porter, 1973
- Microcharops anticarsiae Gupta, 1987
- Myrmecacis metargas (Porter, 1967)
- Nemeritis scaramozzinoi Di Giovanni & Araujo, 2021
- Neocryptopteryx hypodyneri (Porter, 1967)
- Neocryptopteryx metriurus (Spinola, 1851)
- Neocryptopteryx oedipus (Porter, 1967)
- Neocryptopteryx sphaera (Porter, 1967)
- Netelia gerlingi (Schrottky, 1902)
- Netelia rufa (Brullé, 1846)
- Nothischnus riverai Porter, 1967
- Notophasma mavithae Porter, 1998
- Notophrudus mendozi Porter, 1993
- Notostilbops fulvipes Townes, 1970
- Odontopimpla maxima (Morley, 1914)
- Oecetiplex borsani (Blanchard, 1941)
- Ophion intricatus Brullé, 1846
- Pedinopa ochracea Townes, 1970
- Pedunculus major Townes, 1969
- Periplasma tanaum Porter, 1967
- Petilium palliventre Townes, 1970
- Petilium tibiale Townes, 1970
- Peumocryptus pucon Porter, 1998
- Phycitiplex eremnus (Porter, 1967)
- Picrocryptoides hesperios Porter, 1965
- Pimpla aeola (Porter, 1970)
- Pimpla fuscipes Brullé, 1846
- Pimpla oropha (Porter, 1970)
- Pimpla punicipis Cresson, 1874
- Pimpla tarapacae (Porter, 1970)
- Platylabus bobadillai Porter, 1986
- Pristiboea leiomano Broad, Sääksjärvi & Veijalainen, 2011
- Pristomerus calcaratus (Spinola, 1851)
- Rhabdosis signata Townes, 1970
- Rhyssa persuasoria (Linnaeus, 1758) | sp. introducida
- Sciocryptus lachnaeis (Porter, 1987)
- Scolomus clypeatus Araujo & Santos, 2018
- Scolomus maculatus Araujo & Vivallo, 2018
- Scolomus magellanicus Walkley, 1962
- Scolomus valenzuelai Araujo, Pádua & Silva-Santos, 2025
- Setanta caerulea (Brullé, 1846)
- Seticornuta cortesi Porter, 1998
- Stenobarichneumon spretus (Spinola, 1851)
- Stilpnus gagates (Gravenhorst, 1807)
- Stipomoles vittipes Townes, 1970
- Surculus oculatus Townes, 1970
- Sussaba balteata Dasch, 1964
- Sussaba flavopicta Dasch, 1964
- Sussaba insculpta Dasch, 1964
- Sussaba ruida Dasch, 1964
- Sussaba sulfurea Dasch, 1964
- Syrphoctonus chilensis (Dasch, 1964)
- Syrphoctonus comptus (Dasch, 1964)
- Syrphoctonus daschi Diller, 1984
- Syrphoctonus flavidus (Dasch, 1964)
- Syrphoctonus limbatus (Dasch, 1964)
- Syrphoctonus macrogaster (Dasch, 1964)
- Syrphoctonus ruficauda (Dasch, 1964)
- Syrphoctonus stictonotus (Dasch, 1964)
- Syrphoctonus trachysoma (Dasch, 1964)
- Tatogaster nigra Townes, 1971
- Teluncus decurvus Townes, 1970
- Tetrambon fuscipes Townes, 1970
- Tetrambon pallipes Townes, 1970
- Thymebatis aequicinctus (Spinola, 1851)
- Thymebatis anthracina (Spinola, 1851)
- Thymebatis hichinsi Porter, 1980
- Thymebatis hypsista Porter, 1980
- Thymebatis pacifica (Cameron, 1886)
- Thymebatis patricia (Haliday, 1836)
- Thymebatis tartarea (Spinola, 1851)
- Torquinsha invicta (Porter, 1981)
- Torquinsha umbrarum (Porter, 1981)
- Trachysphyrus aegla Porter, 1985
- Trachysphyrus agalma Porter, 1985
- Trachysphyrus agenor Porter, 1967
- Trachysphyrus carrascoi Porter, 1967
- Trachysphyrus gayi (Spinola, 1851)
- Trachysphyrus imperialis Haliday, 1836
- Trachysphyrus irinus Townes, 1966
- Trachysphyrus melanoscelis (Spinola, 1851)
- Trachysphyrus metallicus (Cameron, 1903)
- Trachysphyrus ornatipes (Brèthes, 1919)
- Trachysphyrus penai Porter, 1967
- Trachysphyrus pilicollis (Spinola, 1851)
- Trachysphyrus venustus Myers, 1914
- Tromatobia huebrichi (Brèthes, 1913)
- Tromatobia sponsa (Haliday, 1846)
- Tycherus alboannulator Diller, 2009
- Tycherus apparatus Diller, 2009
- Tycherus araukanerus Diller, 2009
- Tycherus auricomus Diller, 2009
- Tycherus aymara Diller, 2009
- Tycherus broadi Diller, 2010
- Tycherus castroensis Diller, 2009
- Tycherus chagrinator Diller, 2009
- Tycherus chileaequalis Diller, 2010
- Tycherus chileator Diller, 2009
- Tycherus chiloeensis Diller, 2009
- Tycherus croceus Diller, 2009
- Tycherus gauldi Diller, 2010
- Tycherus gilvimaculatus Diller, 2009
- Tycherus gusevi Diller, 2009
- Tycherus huechunensis Diller, 2009
- Tycherus huillichesator Diller, 2009
- Tycherus julianae Diller, 2009
- Tycherus longiator Diller, 2009
- Tycherus maculicoxa (Spinola, 1851)
- Tycherus malumniger Diller, 2009
- Tycherus mapuche Diller, 2009
- Tycherus melanogaster (Holmgren, 1868)
- Tycherus nigrigilvus Diller, 2009
- Tycherus nigropusillus Diller, 2009
- Tycherus pehuenche Diller, 2009
- Tycherus picunche Diller, 2009
- Tycherus rufopedatus Diller, 2009
- Tycherus sternaulusator Diller, 2009
- Tycherus subcaeruleus Diller, 2009
- Tycherus tahuletus Diller, 2009
- Tycherus talcaensis Diller, 2009
- Tycherus tergitruber Diller, 2009
- Tycherus thyridiator Diller, 2009
- Tycherus yupanqui Diller, 2009
- Valdiviglypta nimbus Broad, Notton, Sääksjärvi & Veijalainen, 2011
- Venturia porteri (Brèthes, 1913)
- Woldstedtius erythromelas (Dasch, 1964)
- Woldstedtius flavicauda (Dasch, 1964)
- Xenolytus bitinctus (Gmelin, 1790)
- Xiphonychidion atmetum (Porter, 1967)
- Xiphonychidion caeruleipenne (Brullé, 1846)
- Xiphonychidion cyanipenne (Brullé, 1846)
- Xiphonychidion horsti (Brèthes, 1916)
- Xiphonychidion nerhysum (Porter, 1967)
- Xiphonychidion stibarum (Porter, 1967)
- Xiphonychidion viduum (Spinola, 1851)
- Xylacis echthroides (Porter, 1967)
- Zophoplites hyloscia Porter, 1998
—
Referencias
Alvarado, M., Araujo, R.O. & Pádua, D.G. (2026). A rare new Darwin wasp Labena (Ichneumonidae: Labeninae) from Chile, with two new species-groups and an updated key to Chilean species. Revista Brasileira de Entomologia, 70(3): e20260004.
Araujo, R.O., Fernandes, D.R.R., Pos, D.D., Giovanni, F.D., Moreira-Muñoz, A. & Pádua, D.G. (2025) Unveiling the secrets of South American Darwin wasps, part I: a comprehensive checklist of the Chilean Ichneumonidae (Hymenoptera: Ichneumonoidea). Zootaxa, 5631(1): 1–51.
De Ketelaere, A., Pullar, J. & Broad, G. R. (2026). The description of a new genus of Pedunculinae (Hymenoptera: Ichneumonidae) from Chile and a key to the world genera. Journal of Natural History, 60(21–24): 1167–1180.
Pádua, D., Moreira-Muñoz, A., Morales, V. y Araujo, R.O. (2024). Chilean Darwin Wasps (Ichneumonidae): Biogeographic Relationships and Distribution Patterns. Insects, 15(6): 415.

